//////

ŁĄCZNE WYSTĘPOWANIE GRUP CZYNNIKÓW

Łączne występowanie tych trzech grup czynników tłumaczy szybką ewolucję ruchu w kierunku wykreowania i zalegalizowania swej własnej organizacji. Decydowały o tym przede wszystkim gotowe wzorce programowo-organizacyjne (wśród twórców ZMW główną rolę odgry­wali jej byli aktywiści), co miało zapewne istotne znaczenie dla możliwości szybkiego osiągnięcia – w drodze kompromisu – wymaganego stopnia jednolitości tworzonej organizacji, mimo wspólwystępowania nie tylko różnych ale i wzajemnie konkurencyjnych orientacji i nurtów ideowych [Ibidem], Był to bowiem znów proces, z jednej strony, potrzeby kontynuowania wcześniejszych ZMW-owskich doświadczeń, z drugiej zaś – mocno wtedy uświadamianej – potrzeby zabezpieczenia tworzonej organizacji przed ułomnościami jej poprzedniczek. Symptomatyczna w tym względzie jest przyjęta na I Krajowym Zjeździe regulacja statutowa określająca warunki niezbędne dla rozwiązania związku, co stanowić miało barierę dla ewentualnej, kolejnej, administracyjnej jego likwidacji.

PODRĘCZNIKOWE USTALENIA

Korzystając z podręcznikowych ustaleń można powiedzieć, że początek tego ruchu miał charakter przede wszystkim reformatorski (świadczyć o tym może między innymi fakt skutecznego przystosowania się wyrosłej na bazie ruchu organizacji do zasadniczo zmienionych warunków w okresie stanu wojennego i później­szym), towarzyszyły mu jednak również pewne elementy ruchu ekspresywnego i symptomy ruchu rewolucyjnego [Szczepański 1972, s. 484 i n.]. Przyjmując powyższą genezę powstania Związku Młodzieży Wiejskiej w 1980 roku wyjaśnienia, wymaga kwestia warunków odpowiedzialnych za rozwinięcie się tak szerokiego ruchu społecznego zdolnego do wykreowania swej organizacyjnej nadbudowy. Analizując historyczno- socjologiczne i polityczne uwarunkowania temtego okresu autorzy pierwszego raportu o obecnym Związku Młodzieży Wiejskiej [ZMW: stan i perspektywy… 1988] wymieniają trzy grupy czynników, które ich zdaniem stanowią główne przyczyny powstania ZMW w 1980 roku.

FUNKCJE ZAŁOŻEŃ

Chcąc udzielić odpowiedzi na tego typu pytania – z pominięciem niezbędnej w takich przypadkach rozbudowanej argumentacji empirycznej – należy przyjąć określone założenia, które (w obrębie ich obowiązywania) czyniłyby przedstawione odpowiedzi zasadnymi.Wydaje się, że funkcje taką spełnić może założenie o Związku Młodzieży Wiejskiej jako instytucjonalizacji spontanicznie rozwijającego się mchu społecznego. Nawet najbardziej pobieżna analiza faktów z tamtego okresu potwierdza tezę o modelowym wręcz (zgodnym z klasycznymi kryteriami) charakterze ruchu młodowiejskiego. Tezę tę potwierdza m. in. analiza zamieszczonego w książce K. Janika „Ruch młodzieży u progu lat osiemdziesiątych” [1986] kalendarium wydarzeń (mimo, że autor wyciąga z niej zgoła odmienne wnioski [Cichocki, Głuszyński 1986]), jak i opracowane przez Ośrodek Analiz Społecznych ZMW relacje uczestników i obserwatorów analizowanych wydarzeń [Kształtowanie … 1987].

PIERWSZY Z ISTOTNYCH PROBLEMÓW

Pierwszym z istotnych problemów, koniecznych do rozważenia, jest kwestia wyjaśnienia przyczyn powstania w 1980 roku Związku Młodzieży Wiejskiej. Nie brak bowiem w tym względzie nawet zasadniczo przeciwstawnych poglądów. Aby uniknąć niebezpieczeństwa – skądinąd mało atrakcyjnego poznawczo – analizowani? tego typu przeciwstawności, a tym bardziej dalszego rozszerzania ich repertuaru, warto na wstępie dookreślić przyjętą w niniejszym opracowaniu perspektywę analizy. Polega ona, z grubsza biorąc, nie na rekonstruowaniu pojedynczych zdarzeń i zachowań konkretnych ich autorów, ale na rekonstruowaniu procesów umożliwiających emanacje tych zdarzeń i zachowań. Interesuje więc nas nie tyle szczegółowy, zindywidualizowany obr«iz „powstawania ZMW”, ile odpowiedź na pytanie: dlaczego ZMW w tamtym czasie społecznie zaistniał; dlaczego przybrał taki a nie inny kształt?; co decydowało o jego dalszej ewolucji?

WPŁYW DZIAŁALNOŚCI

Jej działalność wpływała przecież na budowanie podmiotowości klasy chłopskiej, umacniała sektor gospodarstw rolniczych, racjonalizowała stosunki społeczne na linii wieś – miasto, co przecież dość wyraźnie kłóciło się z oficjalnie wówczas upowszechnianymi (także w obrębie samej organizacji) enuncjacjami na temat przyszłości wsi i rolnictwa w Polsce.Powyższe, fragmentarycznie jedynie zasygnalizowane zjawiska i próby ich interpretacji, wskazują na wzajemne przeplatanie się elementów ciągłości i zmiany w okresie poprzedzającym ostatnie powstanie Związku Młodzieży Wiejskiej. Uzasadniają one także hipotezę, że sposób kolejnego odrodzania się Związku oraz kształt, jaki ostatecznie on przybrał (nadal podlegając określonym procesom zmianotwórczym) w istotny sposób określony był doświadczeniami z bardziej i mniej odległej przeszłości. Poczynione wyżej spostrzeżenia pozwalają – jak się wydaje – formułować określone hipotezy przydatne dla rozumienia bieżących doświadczeń związku, co stanowi zasadniczy przedmiot niniejszego opracowania.